•  Nazwisko: TERELAK

•  Imiona: Jan, Felicjan

•  Data urodzenia: 09.06.1942

•  Dyscyplina naukowa: Psychologia

•  Specjalność: Psychologia eksperymentalna, psychologia pracy (kosmiczna, lotnicza), psychologia organizacji i zarządzania, psychologia reklamy, psychologia stresu, psychologia kliniczna i psychologia polarna oraz chronopsychologia


Stopnie i tytuły naukowe:

- magister - Katolicki Uniwersytet Lubelski, Lublin, 1965

•  doktor - Uniwersytet Warszawski, Warszawa, 1973

•  doktor habilitowany - Uniwersytet Warszawski, Warszawa, 1981

•  profesor - Prezydent RP, Warszawa, 1992

•  profesor zwyczajny, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa, 2000

7. Stanowiska związane z działalnością naukową:

- Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej, Zakład Psychofizjologii, Warszawa, asystent, adiunkt, 1968 - 1978

- Polska Akademia Nauk (Stacja Antarktyczna PAN im. H. Arctowskiego), badacz, listopad 1978 - marzec 1980

- Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej, Zakład Psychologii, Warszawa, profesor i kierownik Zakładu Psychologii Lotniczej, kwiecień 1981 - 2002

- Akademia Teologii Katolickiej a od roku 1999 Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Wydział Filozofii Chrześcijańskiej, Instytut Psychologii, Katedra Psychologii Pracy i Stresu, od października 1991 - profesor nadzwyczajny, a od roku 2000 - profesor zwyczajny oraz kierownik Studium Doktoranckiego (do roku 2003).

•  Wyższa Szkoła Suwalsko-Mazurska w Suwałkach, od października 2001 - rektor.

8. Pobyt w zagranicznych uczelniach, instytutach, itp.:

- Instytut Medycyny Lotniczej w Sofii (Bułgaria) (maj 1981),

- Instytut Medycyny Lotniczej w Kenigsbridge (Niemcy) (czerwiec 1981),

- Instytut Medycyny Lotniczej w Bukareszcie (Rumunia) (maj 1982),

- Instytut Problemów Medyczno-Biologicznych Ministerstwa Zdrowia w Moskwie (grudzień 1982),

- Instytut Medycyny Lotniczej w Ketchkemet (Węgry) (czerwiec 1983),

- Instytut Medycyny Lotniczej w Pradze (Czechy) (lipiec 1984),

- Słowacka Akademia Nauk w Koszycach (Słowacja) (maj 1985),

- Centro de Psicologia Aplicada do Exercito Militare w Hawanie (Kuba) (kwiecień 1996),

- Niemiecka Akademia Nauk w Berlinie (Niemcy) (maj 1987),

- Rosyjska Akademia Nauk w St.Petersburgu (Rosja) (wrzesień 1991),

- Ohio State University w Columbus (USA) (kwiecień 1993),

- University of Cincinati w Cincinati (USA) (maj 1993),

- Wolfson College w Cambridge ( Anglia ) (lipiec 1993),

- Universita Salesiana w Rzymie (Włochy) (maj 1993),

- Royal Netherlands Army Selection Center w Amsterdamie (Holandia) (październik 1994),

- Centro de Psicologia Aplicada do Exercito w Lisbonie (Portugalia) (maj 1995),

- Recruitment and Selection Centre w Brukseli (Belgia) (maj 1996),

- Wojskowy Instytut Psychologii Lotniczej we Wiedniu (Austria) (maj 1997),

•  Directorate of Psychology - Air Force Suite of Department of Defence w Sydney ( Australia ) oraz University of Sydney (październik 1997),

•  Centre d'Etudes en Sciences Sociales de la Defensa w Paryżu (Francja) (maj 1998),

•  Ministero della Difesa, Direzione Generale della Leva - 3 Divisione Selezione Attitudinale, Firenze (Włochy) (maj 1999),

•  Defense Security Service and Defense Manpower Data Center ( California , USA ) (listopad 1999).

•  Wojskowe Centrum Selekcji i Treningu w Splicie (Chorwacja) (październik 2000).

•  Członkostwo w prestiżowych instytucjach, korporacjach i organizacjach naukowych:

•  Polskie Towarzystwo Psychologiczne - członek

•  Polskie Towarzystwo Ergonomiczne - członek

•  Stowarzyszenie Doradców Szkolnych i Zawodowych Rzeczpospolitej Polskiej - członek

•  Polskie Towarzystwo Geograficzne (Klub Polarny) - członek

•  European Association for Aviation Psychology (full member)

•  The International Military Testing Association (full member)

- Komitet Ergonomii przy Prezydium PAN - członek (do roku 1998)

- Komitet Badań Kosmicznych i Satelitarnych przy Prezydium PAN - członek

- Komitet Nauk Psychologicznych - członek (do roku 1984)

•  Badania:

Główne kierunki działalności naukowej dotyczą problematyki psychologii klinicznej, metodologii badań psychologicznych, psychologii stresu, psychologii pracy i ergonomii, psychologii organizacji i zarządzania, psychologii reklamy i konsumenta.

Problematyka badań klinicznych koncentrowała się wokół trzech zagadnień:

- osobowościowych uwarunkowań chorób psychosomatycznych ze szczególnym uwzględnieniem choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy;

- psychofarmakologicznych aspektów sprawności umysłowej i psychomotorycznej,

- wpływu różnych metod i technik relaksacji na funkcjonowanie człowieka;

Problematyka psychologii stresu obejmowała:

- mechanizmy psychologiczne funkcjonowania człowieka w sytuacjach stresowych, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji ekstremalnych (izolacji społecznej, monotonii);

- psychologicznego kosztu adaptacji do sytuacji ekstremalnych, zwłaszcza długotrwałych;

- dynamiki małych grup zadaniowych w sytuacji izolacji;

- kryteriów doboru psychologicznego ludzi tzw. opornych na stres (kosmonauci, piloci, polarnicy, sportowcy wyczynowi, dyrektorzy, chirurdzy itp).

W zakresie psychologii pracy zainteresowania badawcze koncentrowały się na okoruchowych mechanizmach uwagi wzrokowej i koordynacji psychomotorycznej oraz na problemach okulograficznej analizy fiksacji wzroku w określonym polu widzenia. Odrębnym problemem w ramach psychologii pracy były psychologiczne determinanty uczenia się czynności operatorowych (np., pilota), analiza bezpieczeństwa systemu: człowiek-obiekt techniczny-otoczenie (COTO).

W ramach problematyki psychologii organizacji i zarządzania zainteresowania dotyczą nowoczesnymi systemami zarządzania zasobami ludzkimi (CRM - Crew Resource Management), głównie w małych grupach zadaniowych (np. załogi lotnicze, menedżerowie wysokiego szczebla, itp.).

Problemy psychologiczne reklamy i konsumenta obejmują mechanizmy uwagi reklamy wizualnej oraz heurystyki wirtualnej rzeczywistości w reklamie.

Zagadnienia metodologii badań obejmowały:

- koncepcje systemu komputerowego grupowych badań psychologicznych;

- implementacje komputerowe testów psychologicznych.

•  Publikacje:

Dorobek naukowy wynosi ogółem 200 publikacji: w tym publikacji indywidualnych 110, współautorskich 90. Sto dwadzieścia prac jest wynikiem badań własnych, a osiemdziesiąt prac informuje o postępach w danej gałęzi wiedzy oraz dotyczy sprawozdań ze zjazdów i konferencji naukowych, prac informujących o nowych metodach, prac popularnonaukowych. Jest autorem 10 książek (monografii, podręczników i skryptów). Wypromowanych doktorów - 10 (7 przewodów otwartych).

11. Wybrane publikacje oryginalne:

(1) Field dependence-independence and the eye-hand-legs co-ordination, Perceptual and Motor Skills, 1990, 71, 947-950

(2) Characteristics of temperament and thinking as related to psychomotor efficiency in stress, Personality and Individual Differences , 1994, 16 (6), 989-991

(3) Some indicators of level of adjustment to extreme conditions of existence in the Arctic and Antarctic, Polish Psychological Bulletin , 1989, 20 (3), 26-31

(4) Individual differences of anxiety level and psychomotor performance, Personality and Individual Differences , 1990, 11(8), 771-775

•  Occulographic assessment of workload influence on flight performance,

International Journal of Aviation Psychology, 1998, 8(2), 157-176

(6) Zjawisko blackout - granica życia i śmierci, W. Bołoz i M. Ryś (red.), (W:) Między życiem a śmiercią: Uzależnienia, eutanazja, sytuacje graniczne (ss. 266-276). Warszawa 2002, Wyd. UKSW

(7). Płeć psychologiczna a kompetencje społeczne u kobiet na stanowiskach kierowniczych średniego szczebla, S.A. Witkowski (red), (W:) Psychologiczne wyznaczniki sukcesu w zarządzaniu. Acta Universitatis Wratislaviensis, Wrocław 2003, No 2535, Prace Psychologiczne, Tom VI, 27-44.

(8) Konstrukcja i walidacja "Skali Źródeł Stresu w Pracy Stewardes Pokładowych", Polski Przegląd Medycyny Lotniczej 2003, 9(3), 255-263.

(9) Przedsiębiorczość a oporność wobec zmian organizacyjnych na przykładzie wejścia Polski do Unii Europejskiej, Miscellanea Oeconomicae 2003, 7 (7), 319-342.

(10). Wpływ niedoboru magnezu na sprawność umysłową i motoryczną człowieka, Studia Psychologica 2003, 4(4), 87-105.

 

•  Podręczniki, książki:

(1) Higiena psychiczna i pilot (1975),

(2) Medycyna i psychologia kosmiczna (współautor - 1980),

•  Człowiek w sytuacjach ekstremalnych (1982),

•  Introspekcje Antarktyczne (Diariusz psychologa polarnego) (1982),

•  Zarys psychologii lotniczej (19880,

•  Wybrane problemy psychologii pracy pilota (red. - 1988),

•  Psychologia pracy i bezrobocia (1993),

•  Stres psychologiczny (1995),

•  Psychologia konsumenta i reklamy (współautor, 1998),

•  Psychologia fundamentalna (1998),

•  Psychologia menedżera: Wybrane zagadnienia psychologii organizacji i zarządzania (1999),

•  Źródła stresu: Teoria i badania (red. - 1999),

•  Psychologia stresu (2001).

•  Stres organizacyjny (w druku).

•  Członkostwo komitetów redakcyjnych:

•  Polski Przegląd Medycyny Lotniczej,

•  Studia Psychologica,

•  Ergonomia,

•  Zeszyty Naukowe WSSM .

•  Członkostwo senatu, rady wydziału, rady naukowej:

•  Wydział Filozofii Chrześcijańskiej UKSW (członek Rady Wydziału),

•  Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej (członek Rady Naukowej),

•  Wyższa Szkoła Suwalsko-Mazurska (członek Senatu)

•  Wypromowani doktorzy:

• Andrzej Żmudzki pt.: "Poziom reaktywności a powodzenie w trakcie startu u zawodników w podnoszeniu ciężarów", AWF, Warszawa, 1985

2. Anna Jachnis pt.: "Temperamentalne i sytuacyjne wyznaczniki efektywności działania w ekstremalnych sytuacjach trudnych", Uniwersytet Wrocławski, 1992

3. Marek Graczyk pt. :"Analiza psychologicznych i psychoorganicznych efektów uprawiania pęściarstwa amatorskiego", AWF, Warszawa, 1992

4. Grażyna Klimowicz pt. :"Analiza psychologiczna ekspresji lęku w twórczości plastycznej uczniów", Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa, 1992

5. Zdzisław Kobos pt.: "Typologiczne determinanty efektywności praktycznego szkolenia lotniczego", Uniwersytet Jagielloński, Kraków, 1992

6. Adam Tarnowski pt. :"Wpływ uwagi na skokowe ruchy oka w sytuacji decyzyjnej", Uniwersytet Jagielloński, Kraków, 1998

7. Olaf Truszczyński pt. Wpływ stresu hipoksji na funkcjonowanie psychomotoryczne pilotów", ATK, Warszawa, 1998

8. Tadeusz Jasiński pt. "Wpływ stresu przyspieszeń +Gz na funkcjonowanie operatorskie pilotów", AWF, Kraków, 1998

9. Agnieszka Nieznańska pt. "Samowiedza a cele życiowe związane z aktywnością zawodową człowieka" UKSW, Warszawa 2002.

10. Anna Hys pt. "Samosterowność w pracy a dominujące wartości zawodowe", UKSW, Warszawa 2003.

11. Sylwia Kluczyńska pt. "Płeć psychologiczna a style radzenia sobie ze stresem u kobiet - ofiar przemocy ze strony partnera", UKSW, Warszawa 2003.

12. Joanna Pałys pt. "Ocena poznawcza zagrożenia a poziom lęku u żołnierzy wyjeżdżających na misje pokojowe", UKSW, Warszawa (otwarty przewód dnia 07.06.2001).

13. Anna Baczyńska pt. Inteligencja praktyczna a poczucie koherencji u menedżerów (otwarty przewód dnia 06.11.2003).

 

16. Najważniejsze nagrody i odznaczenia:

- Nagroda II stopnia Ministra Szkolnictwa Wyższego i Techniki (zespołowa),

- Nagroda III stopnia Ministra Obrony Narodowej (indywidualna),

- Wyróżnienie Ministra Obrony Narodowej (indywidualne),

•  Krzyż Zasługi ZHP (1980),

•  Medal Komisji Edukacji Narodowej (1983),

•  Odznaka Honorowa PCK III stopnia -1985),

•  Złoty Krzyż Zasługi (1988),

•  Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2001).

17. Twórca nowych dyscyplin w polskiej psychologii:

psychologia kosmiczna i psychologia polarna (jako jeden z czterech psychologów na świecie zimował w latach 1978-1980 na Antarktydzie z grupą polskich polarników prowadząc badania eksperymentalne nad efektami psychologicznymi izolacji społecznej), psychologia lotnicza (prowadził badania selekcyjne 60 kandydatów na kosmonautów w tym Mirosława Hermaszewskiego) oraz chronopsychologia. Jest autorem pierwszego w Polsce "Komputerowego Systemu Grupowych Badań Psychologicznych" zwanego "Warszawskim Systemem Testów".

18. Nauczyciel znaczący: Prof. dr hab. Jan Strelau

•  Hobby: turystyka międzynarodowa, kolarstwo, chorał gregoriański

•  Kontakt: e-mail:Terelak_uksw@qdnet.pl

19. Posiada jedną córkę - Joannę i jednego wnuka - Łukasza (Luca)